mgr inż. Regina Bożena Bielec
marzec 2002

O owocach i warzywach mało znanych

CHERIMOYA
Pochodzenie: Brazylia, Peru, Boliwia, Indie, Kalifornia, Cejlon, Hiszpania, Izrael.
Charakterystyka: owoc wielkości pięści, lekko w kształcie serca, ma miękką porowatą zieloną skórkę o łuskowatym wyglądzie, w miękkim jasnym miękiszu znajdują się czarne, niejadalne pestki.
Smak: delikatno-słodki, często porównywany do truskawek z bitą śmietaną.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 90 kcal, 10-50 mg witaminy C, 25 g wapnia, 15 mg fosforu.
Zastosowanie: przed spożyciem przekroić wzdłuż, wydłubać pestki, owoce są dojrzałe, gdy skórka jest ciemna i miękka, nie można przechowywać w lodówce, smakosze skrapiają cherimoye sokiem cytrynowym lub posypują pieprzem.

FIGA ŚWIEŻA
Pochodzenie: Włochy, Hiszpania, Brazylia, Peru.
Charakterystyka: owalna, lekko spłaszczona wielkości jajka.
Smak: kwaskowaty, orzeźwiający, lekko gruszkowy.
Wartość odżywcza: 100 mg zawiera 56 kcal, 1 g białka, 13 g węglowodanów, 12 mg wapnia, 20 mg witaminy C.
Zastosowanie: przed spożyciem figę rozciąć i wydłubać miąższ lub obrać skórkę, miąższ nadaje się do sałatek owocowych i deserów.
KAKI
Pochodzenie: Chiny, Korea, Japonia, Australia, USA, obszar Morza Śródziemnego, import przede wszystkim z Włoch.
Charakterystyka: wielkością i kształtem owoc podobny do pomarańczy, kolor czerwony do złoto-żółtego, cienka, gładka, błyszcząca skórka, miąższ miękki, żelowaty z kilkoma pestkami.
Smak: bardzo słodki, lekko waniliowy, podobny do brzoskwini.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 50 kcal, 2,4 g białka, 9,7 g węglowodanów, 100 mg wapna, witamina A, witamina C.
Zastosowanie: kaki można przechowywać do 3 tygodni w lodówce. Dojrzałe owoce należy natychmiast spożywać. Kaki dobrze pasują do sałatek owocowych np. z kiwi, jabłkami, bananami.

OGENMELON
Pochodzenie: Izrael, Holandia, Afryka Południowa.
Charakterystyka: gładka, błyszcząca zielonkawa skórka, z jaśniejszymi nieregularnymi paskami. Miąższ jest białawo-zielony. Żółto-brązowe pestki powinny być przed spożyciem z owocu usunięte.
Smak: lekko kwaśny, orzeźwiający.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 26 kcal, 6 g węglowodanów, witaminy A, B1, B2.
Zastosowanie: ponieważ miąższ jest twardy, nadaje się doskonale do dekoracji (wycina się małe kuleczki). Można także przygotować jako przekąskę np. z szynką.
KUMQUAT
Pochodzenie: Chiny, Wietnam, Japonia, Brazylia, Afryka.
Charakterystyka: owoc wielkości śliwki, jadalna żółto-pomarańczowa skórka, miąższ znajduje się w 4-7 przegródkach, pojedyncze pestki.
Smak: słodko-korzenny, lekko kwaskowaty.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 65 kcal, 0,9 białka, 17,5 węglowodanów, 36 mg witaminy C, 3,7 g minerałów.
Zastosowanie: kumquat można marynować w syropie lub alkoholu, usmażyć konfitury lub dodać do koktajli.

KARAMBOLA
Pochodzenie: Malezja, Brazylia.
Charakterystyka: podłużny owoc o długości 7-12 cm z 5-6 wgłębieniami, kolor zielono-żółty do żółto-brązowego (dojrzały owoc), skórka jest jadalna.
Smak: soczysty miąższ jest kwaskowato-słodki.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 85 mg witaminy C, 4 mg wapnia, witaminę A.
Zastosowanie: karambole spożywa się najczęściej na świeżo, owoc kroi się w plasterki, dzięki czemu powstają małe dekoracyjne gwiazdki, można je wykorzystać w sałatkach owocowych i deserach, dodając gwiazdkę do szampana otrzymuje się egzotyczny drink.
AVOCADO
Pochodzenie: Izrael, Ameryka, Meksyk, Hiszpania, Afryka, dostępne przez cały rok.
Charakterystyka: gruszkowaty kształt, skóra jasno lub ciemnozielona, brązowa, gładka, błyszcząca lub lekko porowata. Miąższ zielony, w środku żółto-biały. Pestka nie jest jadalna.
Smak: delikatny, orzechowy.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 290 kcal, 1,9 g białka, 23,5 g tłuszczu, 3,4 g węglowodanów, 13 mg witaminy C.
Zastosowanie: tylko dojrzałe, miękkie owoce są w pełni aromatyczne, twarde należy przechowywać w temperaturze pokojowej, dojrzałe można przechowywać w lodówce do 8 dni, po przekrojeniu i wyjęciu pestki należy pokropić sokiem z cytryny, można spożywać na wiele sposobów np. nadziewane grzybami, owocami lub jako dodatek do chleba albo jako deser.

ANANASY
Pochodzenie: Wybrzeże Kości Słoniowej, Afryka Pd, Kenia. Świeże owoce są dostępne przez cały rok, największy import październik-maj.
Charakterystyka: przypomina dużą szyszkę o żółto-czerwono-brązowej skórze, żółto-pomarańczowy miąższ, zielone liście, średnica 12-15 cm, waga 750 g – 2 kg.
Smak: aromatyczny, słodko-kwaskowaty.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 57 kcal.
Zastosowanie: ananas może być przechowywany kila dni w lodówce, owoc jest dojrzały, gdy łatwo wyciągnąć środkowy liść, spożywany na świeżo bez dodatków, ale także jako dodatek do deserów i sałatek lub potraw mięsnych.
DAKTYLE
Pochodzenie: Afryka, Irak, Iran, Kalifornia, Meksyk, Australia.
Charakterystyka: daktyle mają błyszczącą, ciemno-brązową skórkę, owoc jest owalny, o długości około 5 cm, w środku znajduje się podłużna pestka; świeże daktyle mają słodki
Smak: lekko zbliżony do miodu; suszone są słodsze, ale tak samo aromatyczne;
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 274 kcal, witaminę A, 665 g węglowodanów, 65 mg wapnia, 3 mg żelaza.
Zastosowanie: świeże i suszone daktyle smakują najlepiej „same”, pokrojone owoce można dodawać do sałatek owocowych.

KOKOS
Pochodzenie: Afryka Środkowa, Ameryka Środkowa i Południowa, Azja Pd.-Wsch.
Charakterystyka: kokosy rosną na palmach o 30 m wysokości. Miąższ otoczony jest twardą, włóknistą skorupą. W środku znajduje się mleczko kokosowe. Chcąc je wylać, należy otworzyć jedno z „oczek”. Aby dostać się do miąższu trzeba rozbić lub przepiłować skorupkę.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 399 kcal, 3,9 g białka, 36,5 g tłuszczu, 2,2 mg żelaza.
Zastosowanie: miąższ spożywa się w kawałeczkach lub uciera do deserów, ciast, potraw kuchni azjatyckiej, z mleczka przygotowuje się egzotyczne drinki.
LEMONKI
Pochodzenie: Kalifornia, Meksyk, Ameryka Pd., Egipt, Antyle
Charakterystyka: owoce wielkości jajka, najczęściej okrągłe, zielona do żółto-zielonej, bardzo cienka skórka, soczysty miąższ, ma dwa razy tyle soku co cytryna.
Smak: kwaskowaty, bardziej cierpki niż cytryna.
Wartość odżywcza:100g. Zawiera 28 kcal, 30 mg witaminy C.
Zastosowanie: sok i miąższ nadaje się do sałatek, soków i drinków, utartą skórkę dodaje się do ciast.

BANANY
Pochodzenie: Azja; w Europie pojawiły się dopiero w1885 r.; dzisiaj rosną także w Ameryce Środkowej, Afryce, Azji; istnieją dwa rodzaje: banany owocowe i warzywne. Banany owocowe: z 400 odmian dzisiaj hoduje się tylko „CAVENDICH”; zrywane banany są jeszcze zielone, dojrzewają w specjalnych pomieszczeniach; skala koloru: 2 /zielony/ - 7 /żółty/, banany mogą także dojrzewać w temp. pokojowej.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 90 kcal, 1,1 g białka, 0,2 g tłuszczu, 21 g węglowodanów, 370 mg fosforu, 11 mg witaminy C, A, B1, B2, B6; banany można spożywać na świeżo, pieczone, jako mus, dodatek do sałatek, potraw mięsnych i rybnych.
Banany warzywne: mało znany rodzaj w Europie, są podstawowym pożywieniem w krajach tropikalnych, podobnie jak u nas ziemniaki.
RAMBUTAN
Pochodzenie: Malezja, Tajlandia, Chiny, Filipiny, Indie, Ekwador.
Charakterystyka: owoc wielkości śliwki z małymi, falistymi włoskami, o czerwonym do brązowego kolorze, ze złoto-zielonymi czubkami; miąższ podobny do litchi /białawy, przezroczysty/ z podłużną pestką.
Smak: słodko-kwaskowaty.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 80 kcal, dużo witaminy B12 i C.
Zastosowanie: rambutan je się najczęściej na świeżo, miąższ jest miękki i delikatny, skórkę można łatwo ściągnąć; należy szybko spożywać, nie powinien być długo przechowywany.

LITCHI
Pochodzenie: Chiny, Indonezja, Australia, Indie, Afryka Pd., Madagaskar.
Charakterystyka: okrągłe lub lekko owalne owoce, wielkości winogron, o średnicy 3-4cm; skórka różowo-czerwona, brązowiejąca po czasie, z charakterystycznymi „wzgórkami”; białawy przezroczysty miąższ okrywa twardą, niejadalną pestkę.
Smak: podobny do mieszanki winogron i wiśni.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 71 kcal, 0,9 mg białka, 16 g węglowodanów, 50 mg wit. C
Zastosowanie: litchi spożywa się jako deser, w sałatkach lub koktajlach; także na świeżo- skórkę można łatwo ściągnąć.
MARACUJA
Pochodzenie: Australia, Afryka Pd., Kenia, Angola – owoce czerwone; Hawaje, Sri Lanka, Wybrzeże Kości Słoniowej – owoce żółte.
Charakterystyka: dojrzałe czerwone owoce są okrągłe średnicy 4-5 cm; żółte owoce są owalne, średnicy 5-6 cm, 5 mm skórka okrywa do 200 pestek.
Smak: mają intensywny, słodki smak;
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 90 kcal, 21,2 g węglowodanów, 2,3 g białka, 300 mg wit. C, wapń żelazo.
Zastosowanie: wycisnąć sok, podawać z wodą mineralną, szampanem lub innymi sokami; pokrojony miąższ można dodawać także do sałatek owocowych lub spożywać na świeżo.

MANGO
Pochodzenie: Indie, dzisiaj uprawa rozszerzona na wszystkie kraje tropikalne.
Charakterystyka: podłużne, lekko nerkowaty owoc, pochodzący z drzewa o wysokości 25 m. Skórka zielona do żółto-pomarańczowej. Miąższ żółty, bardzo soczysty.
Smak: słodki, ale jednocześnie cierpki i pikantny, o aromatycznym, lekko brzoskwiniowym zapachu.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 63 kcal, 0,5 g białka, 15 g węglowodanów, 30 mg wit.C, wit.A, 10mg wapnia, 0,5 mg żeleza.
Zastosowanie: owoce należy szybko spożyć, przechowywać w lodówce, serwować schłodzone; mango zostawia trwałe plamy; można podawać jako deser z bitą śmietaną, lodami lub jako zakąskę – połówki owinięte szynką, łososiem.
KARCZOCHY
Pochodzenie: obszar śródziemnomorski, szczególnie Włochy, także Bretania i USA; sezon trwa przez cały rok.
Charakterystyka: zamknięty pączek, wielkość pięści, średnica 7-12 cm, kolor w zależności od rodzaju: zielony lub fioletowy.
Smak: cierpko-gorzki, jednocześnie delikatny.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 61 kcal, 3 g białka, 15 g węglowodanów, 50 mg wapnia,1 mg żelaza.
Zastosowanie: świeże artioszki są zamknięte, zapakowane w folię mogą być przechowywane kilka dni w lodówce; artioszki je się tylko gotowane; po odcięciu łodyżek należy pokropić octem lub sokiem cytrynowym; można gotować z dodatkiem liścia laurowego lub ziarenek pieprzu; smakują najlepiej z ciepłymi lub zimnymi sosami.

GRANAT
Skąd: region śródziemnomorski
Wygląd: kulisty owoc wielkości jabłka, o czerwonej lub żółtej skórce, grubej i niejadalnej; wewnątrz podzielony na segmenty; 2 w środku białe nasiona, otoczone soczystym czerwonym miąższem.
Co zawiera: cukier i mnóstwo błonnika, kwas cytrynowy i dużo witaminy C; 100 g to 66 kcal.
Jak jeść: na surowo; w postaci syropu grenadiny.
Jak podawać: rozłam owoc na pół i łyżeczką wybieraj nasiona; miąższ granatu można dodawać do sosów i sałatek; grenadinę, czyli syrop z granatów wykorzystuje się do przyrządzania alkoholowych koktajli i sosów sałatkowych; 1-2 łyżki grenadiny dodane do sosu winegret poprawi jego smak i kolor.
Kupuj: owoce o jaskrawej skórce; w temperaturze pokojowej można je przechowywać do 2 miesięcy, a w lodówce nawet do 6 miesięcy.

BOCZNIAKI
Pochodzenie: Europa Środkowa.
Charakterystyka: krótka nóżka, białawy kapelusz o średnicy 3-15 cm, całość błyszcząco szara do brązowej; Smak: grzybowy.
Wartość odżywcza: 100g zawiera 24 kcal, 92% wody, 0,11% tłuszczu, 1,77 g białka, 44 mg witaminy B2.
Zastosowanie: boczniaki są hodowane bez środków chemicznych, spożywać można panierowane i smażone zamiast mięsa lub jako dodatek.
KOPER WŁOSKI
Pochodzenie: obszar M. Śródziemnego, szczególnie Włochy, import: październik – kwiecień.
Charakterystyka: bulwowaty kształt, podobny do cebuli; delikatne zielone listki, biała bulwa. Świeży fenkuł jest chrupiący.
Smak: delikatny, anyżowy, jednocześnie słodki soczysty.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 50 kcal, 2,4 g białka, 9,7 g węglowodanów, 90 mg witaminy C, 6 mg witaminy E, 494 mg potasu,109 mg wapnia, 2,7 mg żelaza, 51 mg fosforu.
Zastosowanie: do czasu użycia może być przechowywany w lodówce. Oderwać zewnętrzne liście. Odciąć zieloną część, posiekać. Używać jako przyprawę lub do ozdoby. Fenkuł może być spożywany na świeżo lub gotowany. Jako zakąska – bulwa pokrojona w paski, pokropiona sokiem cytrynowym, polana sosem. Także jako dodatek do sałatek. Fenkuł gotuje się tylko 10 min. z masłem lub w sosie pasują do wielu potraw mięsnych lub rybnych.

SZPARAGI
Charakterystyka: zielone nie są /tak jak białe/ chronione przed słońcem, pędy zabarwiają się w zależności od nasłonecznienia na zielony lub niebiesko-fioletowy kolor. Gdy szparag osiągnie długość 20 cm, obcina się tuż przy ziemi. Szparagi są moczopędne i nisko kaloryczne. Nadają się wspaniale do wszelkich diet.
Smak: zielone są bardziej aromatyczne niż białe.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 26 kcal, 2,2 g białka, 3,8 węglowodanów, 0,3 g minerałów, 28 mg witamina C, witamina A, karoten.
Zastosowanie: w przeciwieństwie do białych zielonych szparagów nie trzeba obierać. Wystarczy obciąć dolną część. Czas gotowania wynosi 10-14 minut. Wszystkie przepisy na białe szparagi mają zastosowanie również w przypadku szparagów zielonych. Zawinięte w wilgotną ściereczkę i włożone do lodówki utrzymują prze z kilka dni świeżość.
BAKŁAŻAN
Pochodzenie: całoroczny import z Włoch, Rumuni, Izraela, Kenii, Wybrzeża Kości Słoniowej.
Charakterystyka: owoc podłużny, maczugowaty, skórka gładka, błyszcząca, fioletowa; miąższ biały z małymi, miękkimi pestkami;
Smak: lekko pikantno-gorzkawy; aromatu nabiera przy grillowaniu i pieczeniu.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 25 kcal, 1 g białka, 4 g węglowodanów, witaminę B1, B2, C, 10 mg wapnia, 1 g żelaza.
Zastosowanie: nie przechowywać w lodówce; niedojrzałe oberżyny pozostawić w temperaturze pokojowej; dojrzały owoc jest miękki; obierania jest zbędne; przed pieczeniem owoc pokroić i posolić, po kilku minutach opłukać; przed gotowaniem czynność ta nie jest konieczna; oberżyny nie spożywa się na surowo; można je gotować, piec, smażyć, dusić osobno lub z dodatkiem innych warzyw.

IMBIR
Pochodzenie: bulwowate, rozgałęzione kłącza o długości do 20 cm, średnicy 3 cm, zewnątrz kolor beżowy lub jasnobrązowy, w środku jasnożółty, lekko włóknisty miąższ.
Smak: ostry, pikatny.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 63 kcal, 2,5 g białka, 11 g węglowodanów, 2-3% olejków eterycznych.
Zastosowanie: nieobraną świeżą bulwę można przechowywać 2-3 tygodnie w lodówce. Obrany imbir najlepiej polać Sherry dla zachowania świeżości.

BROKUŁA
Pochodzenie: uprawa w obszarze śródziemnomorskim, głównie Włochy oraz Holandia, Szwecja, USA: sezon: październik-maj.
Charakterystyka: podobne do kalafiora i szparagów, okryte liśćmi, kolor zielony.
Smak: delikatny, kapuściany.
Wartość odżywcza: 100 g zawiera 33 kcal, 3,3 g białka, 4,4 g węglowodanów, 1,9 mg karotenu, witaminy B1, B12, 114 mg witaminy C, 464 mg potasu, 105 mg wapnia, 1,3 mg żelaza, 82 mg fosforu.
Zastosowanie: brokuły są bardzo zdrowe i nisko kaloryczne, w lodówce można przechowywać tylko 1-2 dni, gotować w całości 10-15 minut, w kawałkach 5-7 minut, przygotować tak samo jak kalafior.

 Powrót